Słowiański Świat

Jak trudno poznać człowieka, jak trudno poznać jego wnętrze i tożsamość mieszkańców danej ziemi. Ludzie stworzyli specjalne kierunki myślowe wyjaśniające ludzką naturę, jej historie, charakterystykę, wytwory kultury,  coraz częściej ingeruje się przy pomocy polityki i nauki w święte prawa narodów oraz innych etnicznych zbiorowości.

Każdy człowiek żyjący w danej przestrzeni posiada zawartą głęboko w genach tajemnicę mentalnego porządku, posiada swoistą skłonność do zachowań i postrzegania świata, to jest swoiste zaprogramowanie człowieka na jego życie. Przekazywany nam przez przodków, miksowany stycznością z innymi nacjami, niepowtarzalny i jedyny w swoim rodzaju gen mentalnego zbioru. W tym zbiorze istnieją pewne nacje, narody, ludzie, jest on zauważalny gołym okiem gdy przekraczamy granicę rozmawiamy z osobą spoza naszego zbioru, ogółem gdy wchodzimy w styczność z inną mentalnością

Mentalność Bałkanów to zbiór mieszczący ludzi określonego terenu ze wszystkimi jego cechami. Dziś Bałkany to wiele nacji, wiele narodów historycznie związanych i podzielonych, ich istnienie połączone z pięknem ziemi, na której zamieszkują ukazuje niepowtarzalny klimat. Nie ma innego takiego miejsca na świecie, kulturowa kolorystyka zaskakuje gości z zewnątrz, turysta złapany w bałkańskie sieci, powróci tu na pewno nie jeden raz.

Serbowie

Nie ma kultury, historii, tradycji Bałkanów bez narodu Serbskiego, jego wybitni wodzowie decydowali o przyszłości całego regionu od samego początku, aż do dzisiaj. Serbowie to naród wyjątkowy, przewodzący na Bałkanach, niezłomna mentalność połączona z przywiązaniem do tradycji charakteryzowała w przeszłości zarówno szlachtę jak i zwykłe chłopstwo, każdy prawdziwy Serb ma w sobie pierwiastek walki.

Serbowie mieli wielkich wodzów, ojców kościoła, mieli swoje imperium, carstwo, wreszcie mieli i swoje tragedie. Zamieszkują w Bośni, Chorwacji, Serbskiej Czarnogórze, Macedonii w znacznych społecznościach. Logicznym faktem jest, że wybierając się na Bałkany powinniśmy znać choć trochę serbską kulturę, jest ona tu związana w znacznej mierze z kościołem prawosławnym.

Carstwo Cara Duszana, nostalgia za utraconym imperium 

Jak u wszystkich narodów Bałkanów,  życie serbów również jest zdeterminowane tendencjami nacjonalistycznymi, występuje tu pojęcie „Serbskiego Bałkanu”. W XIV w. mieli własne carstwo ze stolicą w Skopje, dominowali politycznie nad regionem bałkańskim, decydowali o sprawach wykraczających poza półwysep. Istnienie wielkiego carstwa serbskiego zapisało się głęboko w historii i zakorzeniło w świadomości serbskiej, stworzyło odniesienie do celów politycznych i pretensji terytorialnych. Kolejne powtarzające się poprzez następne lata odrodzonego kraju,  koncepcje Wielkiej Serbii ukazywały silnie drzemiącą w ludzkich sercach nostalgie do utraconego imperium.

Przyjeżdżając do Serbii, Chorwacji, Bośni, Macedonii, Czarnogóry czy Kosowa powinniśmy pamiętać, że Serbowie w bardzo szczególny sposób czczą swoje dzieje, historia jest między nimi wciąż żywa, i nie zniszczy tego nawet najbardziej wyszukana socjotechnika, oni mają po prostu we krwi gen pamięci.

Typowy Serb ? Na pewno można znaleźć kilkanaście cech opisujących ten rodzaj człowieka, będą one łączyły wielkie rzesze mieszkańców Bałkanów. O ile Polak = Katolik, O tyle Serb = Prawosławny, a więc typowy Serb to wierny Serbskiej Prawosławnej Cerkwii, praktykujący, z wierzchu spokojny lecz obdarzony wybuchowym charakterem, kochający muzykę i rakiję, pełny zadumy nad życiem i przyrodą, dumny w sercu i umyśle, uparty wobec obcych i zarazem rodzinny. To w zasadzie mógłby być opis Polaka, każdy sam powinien poznać ten gatunek, nie wszystkie rzeczy można świetnie opisać.

Kosowo, Święte Królestwo i Święta Zemsta

Dla mentalności Serbów wielkie znaczenie miała Bitwa na Kosowym Polu z 1389 roku, zaraz przed pamięcią o Wielkim Carstwie Duszana, to właśnie ona wpłynęła na zbiorową świadomość tego narodu

W mitycznym ujęciu historii Serbii bitwę na Kosowym Polu uważa się za klęskę Serbów, ostateczny upadek Serbii Carów Nemaniczów i początek okupacji tureckiej. Jako klęska militarna i polityczna bitwa na Kosowym Polu jest jednak niezmiennie przedstawiana jako "zwycięstwo w wymiarze duchowym", zapewniające zbawienie uczestnikom starcia, jak i wszystkim Serbom. Mityczny obraz Kosowa zajmuje centralne miejsce w serbskiej mitologii narodowej.

Według legendy w noc poprzedzającą bitwę na Kosowym Polu, księcia Lazara odwiedził anioł, który przedstawił mu możliwość wyboru pomiędzy wielkim królestwem na ziemi, a Królestwem Niebieskim. Władca wybrał Królestwo Niebieskie, które trwać będzie "na wieki wieków", zgadzając się na upadek swojego ziemskiego państwa, śmierć własną za krzyż święty i za wolność złotą  dla walczących razem z nim wojowników. Tym samym zawarł z Bogiem "przymierze kosowskie" (serb. kosovski zavet), determinujące przyszły charakter narodu serbskiego i jego dziejów, cała bitwa kosowska powinna być zatem interpretowana jako akt ofiary. W mistycznym ujęciu doszło nie tylko do sakralizacji samego starcia, ale i traktowania kolejnych klęsk Serbów jako ciągłości bitwy, niepodważalnego dowodu, iż dzieje Serbii są "historią świętą". W pismach Prawosławnej Cerkwi Serbskiej jako święci polegli w obronie narodu i wiary ukazani są na równi uczestnicy bitwy kosowskiej, ofiary represji tureckich oraz Serbowie zamordowani przez chorwackich ustaszy. Motyw ciągłości obecny był również w pieśniach powstających w czasie wojny w Bośnii powstających obecnie.

Aktem walki dobra ze złem, jaką uosabia bitwa, staje się każde starcie Serbów z dowolnym przeciwnikiem, w dowolnym miejscu (stąd powstały w czasie wojny w Bośni motyw "Bośni - nowego Kosowa

W utworach powstających poprzez stulecia, aż do czasów współczesnych Kosowe Pole, a z nim cały region Kosowa, urasta do rangi narodowego sanktuarium, kolebki kultury i państwowości serbskiej. W ujęciu mitycznym Kosowo jest miejscem, na którym najpierw dokonała się ofiara całego narodu, następnie zaś jego zmartwychwstanie i "święta zemsta". W związku z tym nawet w wypadku opuszczenia go przez ostatniego Serba musi ono zachować serbski charakter.

Sawa i Bogoczłowiecza kultura Prawosławna

 Kult św. Sawy jest żywy szczególnie w Serbii oraz wśród Serbów żyjących poza granicami kraju. Uległ on znacznemu zmieszaniu z mitami narodowymi, św. Sawa jest nie tylko czczony przez Serbski Kościół Prawosławny, ale i gloryfikowany jako twórca narodu serbskiego, zwłaszcza przez polityków i filozofów związanych z koncepcją świętosawia. W hagiograficznych opracowaniach poświęconych tej postaci, oraz w tekstach politycznych na ten temat, św. Sawa określany był jako "zbiorowe imię narodu", "ojciec serbskiego narodu", "apostoł", "największy architekt bogoczłowieczej kultury prawosławnej"^]. Uważano św. Sawę za twórcę serbskiej myśli narodowej i człowieka, który najpełniej łączył specyficzne cechy duchowości chrześcijańskiej.

Ikony i Monastyry

Serbska ikona kojarzy mi się z Bizancjum i światem greckim, jest w moich oczach magicznym oknem do innego świata lub innego czasu, to swoiste wrota Boga naszego na ziemi. Postacie na ikonach Serbii są poważne, twarze świętych często srogie, lecz nie umniejsza to niezwykłego piękna każdego obrazu.

W świecie serbskim ikony są niezwykle cenione, mają za zadanie pogłębiać życie duchowe, wprowadzać do modlitwy. Twórca ikony miał pomóc podążać we właściwym kierunku. Modlitwa przed ikoną związana jest z określonym rytuałem: przy zapalonych świecach wierni kłaniają się przed ikonami, całują je.

Ikona jest przedstawieniem świętego, jego uosobieniem i reprezentacją. Zapewniała łączność ze świętym, pośredniczyła w modlitwie. Uważa się, że jest on obecny w danym miejscu właśnie dzięki ikonie.

            Czyste kolory używane do malowania, złocenia w płomieniu świec nabierają szczególnego blasku. Ogień świecy jest symbolem wzniesienie duszy do Boga. Pokłon przypomina o tym, że nie tylko dusza, ale i ciało powinno uczestniczyć w modlitwie. Otrzymane od Boga nie jest czymś gorszym od umysłu i ma prawo na równi brać udział w rozmowie z Bogiem.

                Wreszcie cerkwie i monastyry serbskie, budowane w stylu bizantyjskim i w stylach nawiązujących do Bizancjum, to swoiste twierdze świętosławia na ziemiach bałkańskich. Piękne i urzekające na zewnątrz, zaskakują wnętrzem po trzykroć, mało w swoim życiu poznałem takich miejsc jak wnętrze cerkwi, monastyru Pećka Patrijaršija w Kosovie. Jeśli ktoś był w monastyrze czy cerkwi na Bałkanach, wie że to swoisty świat w świecie, jej piękno daje człowiekowi wrażenie, że znalazł się w zupełnie innym świecie. Zastanawiam się czym był monastyr czy cerkiew dla ludności serbskiej pod islamską okupacją, ten zamknięty świat stawał się dla nich zapewne swoistym triumfem duchowości nad rzeczywistą tragedią, kawałkiem imperium Duszana w tureckim morzu.

Spisek świata

       No i dochodzimy do najciekawszego punktu mojej chareakterystyki, mianowicie głębokiego przeświadczenia wielkiej rzeszy serbskiego społeczeństwa o ogólnoświatowym spisku przeciwko ich ojczyźnie i prawosławiu. Jeśli by się tak przyjrzeć rzeczywistości to można by nawet w to uwierzyć, bo pomimo heroicznej walki od stuleci aż do lat 90-tych, Serbia traciła swoje dobra. To skomplikowany temat i warty omówienia w szerszym artykule, jednak wiadomą rzeczą jest fakt, że dominująca w regionie Jugosławia była solą w oku dla Unii Europejskiej i potem USA, pokazywała drogę do sukcesu inną niż na zachodzie. Silna Jugosławia sama decydowała o swoim losie, była zagrożeniem dla długofalowej polityki zachodu, ale ja pozostawiam ocenę każdemu osobno po zapoznaniu się z materiałami historycznymi.